Mülakatlarda adaylara medeni durum veya çocuk planı sormak sorun olur mu, hangi sorular yasak?

Bu konuyu ciddiye almanız çok doğru. İş ile doğrudan ilgisi olmayan kişisel sorular hem ayrımcılık riski taşıyor hem de işveren markasına zarar veriyor; aday bu soruları sosyal medyada paylaşmaktan çekinmiyor.

Hukuki çerçeveden kısaca: 4857 sayılı İş Kanunu'nun 5. maddesi, iş ilişkisinde dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep gibi sebeplere dayalı ayrım yapılamayacağını düzenliyor; cinsiyet ve gebelik nedeniyle farklı muamele de açıkça yasaklanıyor. Ayrıca 6701 sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu da istihdam sürecinde ayrımcılık yasağını kapsıyor. Bunun yanında 6698 sayılı KVKK açısından, işe alım amacıyla gerekli olmayan veriyi toplamak ölçülülük ilkesine aykırı düşüyor.

Yöneticiler için rehberde şu soruları "sorulmaz" listesine koymanızı öneririm: medeni durum, çocuk sahibi olma planı, hamilelik, eşin mesleği, yaş (pozisyon için yasal bir sınır yoksa), dini inanç, siyasi görüş, sağlık geçmişi, dernek ya da sendika üyeliği.

Yerine ne sorulmalı? Gerçek ihtiyaç neyse onu doğrudan, herkese aynı şekilde sorun:

• "Bu pozisyon ayda ortalama 8-10 gün şehir dışı seyahat gerektiriyor; bu sizin için uygun mu?"
• "Vardiyalı çalışma düzeninde çalışabilir misiniz?"
• "Belirli tarihlerde yurt dışı eğitimler olacak; pasaport ya da vize açısından engel var mı?"

Rehberi uygularken şunlar işe yarıyor: pozisyona göre yapılandırılmış mülakat formu (yöneticinin doğaçlama alanını daraltır), mülakatçılar için kısa bir eğitim ve her mülakat notunun gerekçeli kaydı. Bir aday itiraz ettiğinde neden elendiğini iş gereklerine dayanarak gösterebilmeniz gerekir.

Sık yapılan hata, "sohbet havasında" sorulduğu için sorunsuz sanmak. Sorunun samimi bir tonla sorulması, ayrımcılık iddiasında bir savunma değil.

Somut durumunuz için bir iş hukuku uzmanına danışmanızı öneririm.